Μια ματιά πέρα από τα καθιερωμένα για το πώς η θεμελιώδης αρχή της μονιμότητας έγινε κερκόπορτα και γιατί η συζήτηση αποφεύγει την ουσία.
Η συζήτηση και ο προβληματισμός περί της αναγκαιότητας άρσης της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων έχει ολοκληρωθεί. Ουδείς, περισσότερο ή λιγότερο σχετικός με την διοικητική θεωρία και πρακτική, υποστήριξε ότι η άρση της μονιμότητας θα επιλύσει, έστω κάποια, από τα ζέοντα προβλήματα της δημόσιας διοίκησης και, κατ’ ακολουθία, των πολιτών.
Ως συνήθως, η συζήτηση είχε έναν νορματιβιστικό χαρακτήρα και ελάχιστη σύνδεση με την πραγματικότητα και τις επιπτώσεις της εφαρμογής της μονιμότητας στον ελληνικό διοικητικό σχηματισμό. Έτσι ακούσαμε, πολλές φορές, για την Πλ. Κλαυθμώνος και τον Βενιζέλο, για το τι ισχύει σε άλλες χώρες, και για το ότι σήμερα διαθέτουμε επαρκές οπλοστάσιο απέναντι στους παραβατικούς και εκείνους που ζημιώνουν το δημόσιο συμφέρον με την παραμέληση των καθηκόντων. Ουδείς αμφισβήτησε, ήδη από την εκκίνηση της σχετικής συζήτησης, το γεγονός ότι δεν εφαρμόζονται οι τιμωρητικές διατάξεις που έχουν ψηφιστεί απ’ αυτή την ίδια κυβέρνηση που ζητά την τιμωρία των «επιόρκων και των τεμπέληδων».
Η σύνδεση της άρσης της μονιμότητας με την αξιολόγηση παρουσιάστηκε, επίσης, ως curiosum, αφού δεν υπάρχει καμία γνωστή μεθοδολογία που να επιτάσσει την συνταγματική κατοχύρωση μιας μόνο κατηγορίας δράσεων στην άσκηση της δημόσιας πολιτικής. Δεν μπορεί, δηλαδή, να επιλέξει κάποιος να κατοχυρώσει την αξιολόγηση των υπαλλήλων, αφήνοντας κατά μέρος τον σχεδιασμό (και ειδικά τον στρατηγικό) ή την εφαρμογή και τον επανασχεδιασμό της πολιτικής στην περίπτωση αστοχίας των μέτρων και των δράσεων που έχουν προκριθεί ως σωστά. Σκεφθείτε πόσο άστοχο -και κωμικό- θα ήταν να αξιολογούνται οι υπάλληλοι ως άριστοι αλλά η πολιτική που εφαρμόζουν να έχει καταστροφικά αποτελέσματα στο κοινωνικό σύνολο.
Η συζήτηση μέχρι τώρα δεν εστιάστηκε, πάντως, καθόλου στο ποια προβλήματα δημιουργούνται από την πελατειακή εφαρμογή της μονιμότητας. Δεν έγινε καμία συζήτηση για τον τρόπο που μετατρέψαμε την μονιμότητα από εγγυητή του κράτους δικαίου και της ισονομίας σε μια πύλη εισόδου ικανών και ανίκανων με βασικό κριτήριο επιλογής την πελατειακή σχέση τους με τους πολιτικούς πάτρωνές τους. Δεν έγινε καμία συζήτηση για το πως οδηγηθήκαμε στον μετασχηματισμό της μονιμότητας σε μια κερκόπορτα μέσω της οποίας το Δημόσιο κατακλύσθηκε από εκατοντάδες χιλιάδες μόνιμους περί παντός του επιστητού. Πώς κλάδοι και ειδικότητες χρησιμοποιήθηκαν ως άλλοθι για την είσοδο το Δημόσιο ανθρώπων που ήρθαν να προστεθούν σε άλλους με αποτέλεσμα να φτάσουμε στο σημείο οι μόνιμοι να αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία των υπηρετούντων δημοσίων υπαλλήλων. Κι όταν, μετά τα μνημόνια, η τάση αυτή έδειξε να ανακόπτεται, η πρόσληψη των εκατοντάδων χιλιάδων εκτάκτων συνοδεύτηκε από σωρεία τεχνασμάτων για να βολευτούν κι αυτοί όπως οι μόνιμοι.
Ποιο πολιτικό κόμμα απ’ όσα κυβέρνησαν τολμάει να ανοίξει μια τέτοια συζήτηση;
Eάν υποθέσουμε ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί, θα έδειχνε την ωριμότητα του πολιτικο-διοικητικού συστήματος, όπου δεν θα έθετε, έστω και ρητορικά, σε αμφισβήτηση μια πάγια αρχή του κράτους δικαίου αλλά θα επεφύλασσε την εφαρμογή της σ’ εκείνους που το κράτος θα είχε πραγματικά ανάγκη για την άσκηση των -όντως- επιτελικών αρμοδιοτήτων του.
Επειδή όμως η συζήτηση αυτή ούτε έγινε ούτε προβλέπεται να γίνει στο άμεσο μέλλον με τους δεδομένους κομματικούς σχηματισμούς, αρκούμαστε να παρακολουθούμε με αμηχανία (και μια ορισμένη βαριεστημάρα) τις «κόντρες» μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης περί όνου σκιάς.
Εν τέλει, η μετατροπή μιας θεμελιώδους αρχής του κράτους δικαίου σε πολιτικό παίγνιο έχει ίσως κάποιο ενδιαφέρον για τους κομματικούς στρατούς που πρέπει να συνταχθούν ενόψει των εκλογών. Για όλους τους υπόλοιπους, τόσο η «συζήτηση» όσο και οι «διαφωνίες» είναι αδιάφορες.
