Κι αν μαζί με την αξιολόγηση της δημόσιας διοίκησης από τους πολίτες εγκαινιάζαμε τη δημόσια (εννοείται, πάντα) αξιολόγηση των πολιτικών και διοικητικών προϊσταμένων, δηλαδή, της Ηγεσίας των δημοσίων υπηρεσιών;
Αυτό το ερώτημα μου γεννήθηκε, αυτές τις μέρες, ευρισκόμενος εν μέσω, αφ’ ενός, των κυβερνητικών διακηρύξεων για την αξιολόγηση των δημοσίων υπηρεσιών από τους πολίτες και, αφ’ ετέρου, των κατηγοριών της αντιπολίτευσης για την ανεπάρκεια του πρώην Υπουργού Μεταφορών, ο οποίος εκώφευε στις επισημάνσεις της διοικητικής ηγεσίας του Υπουργείου για την επικινδυνότητα των σιδηροδρομικών μεταφορών.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των αναπτυγμένων κρατών που δεν μετράνε ούτε αξιολογούν την επίδοση των ανώτατων διοικητικών στελεχών. Κρίσιμη για τα στελέχη αυτά είναι η κατάληψη των θέσεων αλλ’ όχι η επίδοσή τους με όρους αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας. Όσον, δε, αφορά την αξιολόγηση του έργου των πολιτικών προσώπων/Υπουργών αυτή επαφίεται είτε στη βούληση του Πρωθυπουργού η οποία, πάντως, ακόμη κι όταν εκδηλώνεται δεν γίνεται δημόσια (θυμάται κανείς εκείνους τους μυστηριώδεις «μπλε φακέλους» που δίδονταν με τελετουργικό τρόπο στους υπουργούς για να ξεχαστούν την αμέσως επόμενη ημέρα;) είτε παραπέμπεται στη λαϊκή ψήφο. Παρ’ όλον ότι είναι προδήλως οξύμωρο να αξιολογούμε τους κατώτερους διοικητικούς υπαλλήλους- και πολλοί να κόπτονται υπέρ της απόλυσής τους- ενώ μένουν στο απυρόβλητο τα ηγετικά πολιτικά και διοικητικά στελέχη, θεωρείται «φυσιολογικό».
Ακόμη κι η υποκριτική έκπληξη που θα εκδηλωνόταν ως αντίδραση σε μια τέτοια πρόταση με το ψευτο-επιχείρημα ότι άλλη η ποιότητα ενός εκλεγμένου υπουργού κι άλλη ενός γραφειοκράτη που έχει ανέλθει στα ανώτατα κλιμάκια της διοικητικής ιεραρχίας, ακόμη κι αυτή θεωρείται «φυσιολογική».
Αντιπαρερχόμενος την παράδοξη αυτή κανονικότητα, θεωρώ ότι η αξιολόγηση της πολιτικής και διοικητικής ηγεσίας θα πρέπει να έχει ως σκοπό να αντιληφθούμε την προστιθέμενη αξία τους στο τελικό προϊόν της υπηρεσίας που καταλήγει στους πολίτες.
Εννοείται ότι μια τέτοια αξιολόγηση θα πρέπει να διαφοροποιεί λειτουργικά τις αρμοδιότητες των πολιτικών και των διοικητικών στελεχών αλλά θα στηρίζεται στη βασική παραδοχή ότι δεν υπάρχουν στεγανά μεταξύ της πολιτικής και της διοικητικής ηγεσίας.
Βασικά θεματα που θα μπορούσαν να αποτελούν κεφάλαια της αξιολόγησης της Ηγεσίας στο Δημόσιο είναι:
Α) Η ανταπόκρισή τους στο περίγραμμα εργασίας. Έχοντας ως βασική ευθύνη τη συμμετοχή στον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δημόσιων πολιτικών του Υπουργείου τους, θα μπορούμε να μετρήσουμε και να αξιολογήσουμε, έγκαιρα, τις θετικές/αρνητικές επιδόσεις των διοικητικών και πολιτικών στελεχών (κι όχι να ψάχνουμε επιγενομένως εάν οι παραλείψεις τους έχουν ποινικό ενδιαφέρον).
Β) Η διαφοροποίηση και εξατομίκευση των καθηκόντων των ανώτατων πολιτικο-διοικητικών στελεχών αναλόγως του επιπέδου διακυβέρνησης που βρίσκονται. Να μάθουμε ποιος κάνει τι και κατά πόσον συμβάλλει στην ενίσχυση της πολυ-επίπεδης διακυβέρνησης (βλ. συντονισμό) ή εάν η κρατούσα ιεραρχική οργάνωση κέντρου-περιφέρειας εξαντλείται στη μεταφορά εντολών (και ευθυνών).
Γ) Η συμβολή τους στην προαγωγή της διαφάνειας, της λογοδοσίας και του κοινωνικού ελέγχου όσον αφορά τα πεπραγμένα τους για τον χρόνο που άσκησαν τα καθήκοντά τους.
Βεβαίως, υπάρχουν ζητήματα που πρέπει επίσης να επιλυθούν, όπως ποιοί θα αξιολογήσουν τους αξιολογητές και, ιδίως, ποιές θα είναι οι συνέπειες μιας τέτοια αξιολογήσεως γι αυτούς.
Κεντρικό, όμως, ζήτημα είναι κατά πόσον υπάρχει η κοινωνική και πολιτική ωριμότητα να αποφασίσουμε ότι όσοι αποτελούν την Ηγεσία του Δημοσίου πρέπει να αξιολογούνται.
Εάν η αξιολόγηση συνιστά, εν πολλοίς, ταμπού για πολλά στελέχη της δημόσιας διοίκησης, συνιστά άβατο για την πολυκέφαλη και πολυπληθή πολιτική ιεραρχία της κεντρικής και αποκεντρωμένης δημόσιας διοίκησης.
Εάν υπήρχε ένα τέτοιο σύστημα αξιολόγησης της Ηγεσίας του Δημοσίου θα μπορούσαμε να μάθουμε έγκαιρα ποιοί και πόσο ανταποκρίνονται στα καθήκοντά τους. Η έγκαιρη διόρθωση των σφαλμάτων και παραλείψεών τους και η εστιασμένη επιμόρφωσή τους προκειμένου να βελτιώσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους θα οδηγούσε, αναμφίβολα, στην ενίσχυση του πλέγματος προστασίας από ενδεχόμενες αστοχίες ή και τραγωδίες. Και θα αποτελούσε, βεβαίως, ένα ισχυρό χτύπημα στον πελατειασμό.
