Ακόμη μια φυσική καταστροφή, ακόμη μια πράξη στο ίδιο ατελείωτο δράμα. Το σκηνικό αλλάζει, μα οι εικόνες μένουν αμετάβλητες: γη που ραγίζει, νερά που θεριεύουν, κι ένας κρατικός μηχανισμός ανίκανος να μας προστατεύσει. Και η πολιτική προστασία, θύμα όχι μόνο της κυβερνητικής αβελτηρίας και ανικανότητας, αλλά του μόνο πράγματος που καταφέρνει να "βελτιώνεται" σε αυτή τη χώρα: του πελατειασμού. Ένα σύστημα που εξελίσσεται, εκσυγχρονίζεται και αναπαράγεται, αφήνοντας τα πάντα γύρω να καταρρέουν.
Ακόμη μια φορά στο ίδιο έργο θεατές. Ακόμη ένα deja vu σε μια χώρα/πολιτεία/διακυβέρνηση που δεν μαθαίνει- που αρνείται να μάθει πως να αντιμετωπίζει τις φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές.
Αλιεύω τίτλους από το τελευταίο επεισόδιο: «Δυτική Ελλάδα: Τεράστιες καταστροφές από την κακοκαιρία». «Οι Δήμοι Ζαγορίου, Φιλιατών και Ζηρού έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης - Μεγάλες καταστροφές στη βόρεια Κέρκυρα». Ακολουθούν οι γνωστές εικόνες του ορυμαγδού: Γεφύρια γκρεμισμένα, δρόμοι κομμένοι, πλημμυρισμένα χωριά, διακοπές ρεύματος και επικοινωνιών, άνθρωποι ανήμποροι σε απελπισία.
Τι δεν πήγε πάλι καλά; Οι περισσότεροι δεν ψάχνουν καν. Η θεομηνία είναι θεομηνία και είναι σχεδόν ύβρις να διερωτηθεί κανείς πώς θα την αντιμετωπίσει.
Πάντως, ούτε οι άρχοντες των Αθηνών ούτε και οι τοπικοί άρχοντες των περιοχών που επλήγησαν δεν είπαν μια λέξη για την πρόληψη, για το τι έκαναν/τι έπρεπε να κάνουν σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο και το εθνικό επιχειρησιακό σχέδιο. Σύμφωνα με την τρέχουσα και απολύτως κρατούσα αντίληψη την ώρα εκδήλωσης της καταστροφής δεν μπορούν να χάνουν χρόνο με βυζαντινισμούς. Μετά την εκδήλωση της καταστροφής έχουν άλλα σοβαρότερα να κάνουν.
Ξέρουν όμως να «κάνουν έγγραφα». Mot a mot o Δήμαρχος Κόνιτσας: «Έχουμε κάνει ένα έγγραφο και ζητήσαμε να κηρυχθεί η περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης προκειμένου και να ζητήσουμε κάποια βοήθεια, αλλά και κυρίως με πιο σύντομες διαδικασίες να αντιμετωπίσουμε οριστικά, γιατί τώρα κοιτάζουμε να δώσουμε προσωρινές λύσεις, τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί».
Κι αν το «έγγραφο» αποτελεί τη μια κολώνα που συντηρεί μια ανύπαρκτη πολιτική προστασία και μια διοίκηση παγωμένη κι ακίνητη, οι «συσκέψεις» αποτελούν την άλλη: «Παράλληλα, σήμερα το πρωί θα βρίσκεται στην Κέρκυρα κλιμάκιο υπό τον υφυπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και τον Γενικό Γραμματέα Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών, μαζί με στελέχη του υπουργείου και της Γενικής Γραμματείας». Μια, δύο, πολλές συσκέψεις…
Δεν υπάρχει, άραγε, κανένα πρωτόκολλο, καμία πιστοποιημένη διαδικασία ενεργειών, ώστε η παρουσία των πολιτικών να μην είναι καθοριστική και ο μηχανισμός να ενεργοποιείται ακόμη και δίχως την αυτοπρόσωπη παρουσία και βούληση του κ. Υφυπουργού; Υπάρχει. Αλλά ενεργοποιείται μόνον «κατόπιν εντολών». Στο δικό μας ρουσφετολογικό και ρουσφετοπρακτικό πολιτικό σύστημα, η αυτοπρόσωπη παρουσία του επαγγελματία πολιτικού στο πεδίο είναι απολύτως σημαντική και κρίσιμη.
Μια συμπληρωματική ψηφίδα : Σε κάθε καταστροφή μεταφέρονται δυνάμεις. Σα να μην υπάρχει τρόπος να είναι εκεί: «Το Πυροσβεστικό Σώμα βρίσκεται σε γενική επιφυλακή καθ’ όλη τη διάρκεια αυτών των ημερών σε αυτές τις Περιφέρειες και με μεταφορά δυνάμεων ΕΜΑΚ, ΕΜΟΔΕ, με διασωστικά μέσα και εργαλεία». Την απάντηση στο γιατί δεν υπάρχει αποκέντρωση και περιφερειοποίηση των δυνάμεων του Πυροσβεστικού Σώματος– μάλλον για την ακρίβεια, του ανορθολογισμού που υπάρχει την κατανομή των δυνάμεών του ανά την Επικράτεια- πρέπει να την αναζητήστε στη σύγκρουση ισχύος των ρουσφετοπρακτών όλων των κυβερνήσεων που έχει ως αποτέλεσμα η Φλώρινα να διαθέτει περισσότερους πυροσβέστες από την Εύβοια.
Αλλά και η διαχρονικά καλύτερη λύση δεν θα μπορούσε να λείπει: Η καλύτερη αντιμετώπιση είναι το κλείσιμο μέσα στα σπίτια: «Η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη... Δεν χρειάζονται άσκοπες μετακινήσεις. Ο,τι χρειάζονται οι ευπαθείς ομάδες ή τα άτομα τρίτης ηλικίας θα τα πηγαίνουμε σπίτι... Να επικοινωνήσετε με τους υπαλλήλους στο Βοήθεια στο Σπίτι, τους προέδρους των Δ.Κ και τους αντιδημάρχους... για να διευκολύνουν το έργο των συνεργείων". Έτσι, μπράβο. Ατομική ευθύνη. Εσύ φταις εάν κάποιος οικείος σου, ανήμπορος πάθει ζημιά από τη θεομηνία. Δεν τον φρόντισες.
Η ελπίδα, ως γνωστόν, πεθαίνει τελευταία. Κάποτε θα έρθει κι ένα μηχάνημα. «Χωρίς ηλεκτρικό και νερό παρέμειναν εγκλωβισμένοι σε ξενοδοχείο στους Μελισσουργούς 'Αρτας, οι ιδιοκτήτες, το προσωπικό και 2 επισκέπτες. Ο δρόμος προς την κοινότητα, έχει υποστεί σε πολλά σημεία κατολισθήσεις και μέχρι στιγμής δεν έχει προσεγγίσει κάποιο μηχάνημα».
Οι περίφημες λίστες μηχανημάτων ιδιωτών που υποτίθεται ότι τίθενται στη διάθεση της Πολιτείας, σύμφωνα με το νόμο της πολιτικής προστασίας που να είναι; Ποιος θα τις αναζητήσει;
Κι όμως υπήρχε δυνατότητα πρόληψης! «Ο μετεωρολόγος Γιώργος Τσατραφύλλιας σε ανάρτησή του απέδωσε τις πλημμύρες και τις καταστροφές στο φαινόμενο "Οrographic lifting".
"Οταν φυσάει Ν–ΝΔ, ο άνεμος έρχεται από το Ιόνιο, που είναι ζεστό και φορτωμένο υγρασία. Αυτή η υγρή αέρια μάζα κατευθύνεται προς την ηπειρωτική Ελλάδα. Η Πίνδος λειτουργεί σαν "τείχος”. Ο αέρας αναγκάζεται να ανέβει την οροσειρά της Πίνδου (αναγκαστική ανύψωση – orographic lifting). Καθώς ανεβαίνει, ψύχεται, ο κορεσμός επιτυγχάνεται γρήγορα, και η υγρασία συμπυκνώνεται → έντονη βροχή στα δυτικά προσήνεμα (Ήπειρος, δυτ. Θεσσαλία, δυτ. Στερεά, δυτ. Μακεδονία).
Η υγρασία είναι σχεδόν "απεριόριστη” από το Ιόνιο. Εμφανίζεται και το φαινόμενο back-building σε καταιγίδες που ξαναδημιουργούνται πάνω στις ίδιες περιοχές. Όταν υπάρχει και βαρομετρικό χαμηλό ανοικτά του Ιονίου, η τροφοδοσία υγρασίας είναι συνεχής με αποτέλεσμα να δημιουργούνται rain trains".
Λέτε αυτό να εννοούσε ο νομοθέτης του 4266/19 όταν μίλαγε για μελέτες τρωτότητας; Γνωρίζοντας, δηλαδή, τις κλιματικές ιδιαιτερότητες και επικινδυνότητες της περιοχής, αυτές θα έπρεπε να είχαν προβλεφθεί στο τοπικό σχέδιο πολιτικής προστασίας.
Υπάρχει τοπικό επιχειρησιακό; Πότε και ποιος το εκπόνησε;
Τα ίδια, περίπου, ερωτήματα θα τα απευθύνουμε στην επόμενη φυσική καταστροφή στους ανευθυνο-υπεύθυνους της πολτικής προστασίας. Είναι οι ίδιοι που παρά τα δις που καταναλώνονται για την άμυνα της χώρας απέναντι στην κλιματική αλλαγή δεν καταφέρνουν-ακόμη!- να έχουν έτοιμα τα αντιπλημμυρικά στα σημεία που κάηκαν πριν από μερικούς μήνες: «Φιλιππιάδα: Από τις φωτιές που κατέκαψαν την περιοχή, στις πλημμύρες που την "έπνιξαν".
Η πολιτική προστασία εξακολουθεί να αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όχι απλώς μιας κυβερνητικής αβελτηρίας και ανικανότητας αλλά ένα δείγμα των δυνατοτήτων του νέο-πελατειασμού: Η χώρα καίγεται, πλυμμυρίζει και ρημάζει γιατί παλαιότερα κουσούρια της πελατειακής διακυβέρνησης ήρθαν να προστεθούν σε καινούργια.
Μάθετε περισσότερα
Το βιβλίο «Διοίκηση κρίσεων και καταστροφών στο παράδειγμα της Πολιτικής Προστασίας» του Παναγιώτη Καρκατσούλη, ειδικού επιστήμονα με μακρά εμπειρία και βαθιά γνώση των δημόσιων πολιτικών, παραθέτει όχι μόνο το πλαίσιο της σύγχρονης Πολιτικής Προστασίας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε αλλά, μέσω μιας τεκμηριωμένης κριτικής, προτείνει τη διαμόρφωση εκείνων των διοικητικών και οργανωτικών προϋποθέσεων που είναι αναγκαίες για την επιτυχή αντιμετώπιση των κρίσεων.Ένα πολύτιμο βοήθημα για όλους όσοι εμπλέκονται στη σχεδίαση ή την εφαρμογή μέτρων και πολιτικών για την αντιμετώπιση των κρίσεων και καταστροφών.
