Ένα οξύμωρο και 7 αλήθειες που σπρώχνουμε διαρκώς κάτω από το χαλί αναφορικά με τη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού του δημοσίου τομέα στη χώρα μας, εξηγούν γιατί το κράτος παραμένει εγκλωβισμένο μεταξύ πελατοκρατίας και αναποτελεσματικότητας, μεταξύ ερασιτεχνισμού και ολιγωρίας.
Με αφορμή τις ολιγωρίες (και) των εποπτικών αρχών που οδήγησαν στο δυστύχημα στη βιομηχανία μπισκότων στα Τρίκαλα, πολύς ο λόγος για τα «κενά» στις δημόσιες υπηρεσίες. Πως είναι δυνατόν 233 επιθεωρητές ασφαλείας να καλύψουν 350.00 επιχειρήσεις και 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενους;
Εν τω μεταξύ, στην κρίσιμη και (αφελή) ερώτηση «καλά, γιατί είναι τόσο λίγοι;» η (πονηρή) απάντηση είναι «μα, επειδή δεν κάνουμε προσλήψεις».
Η ανατομία τόσο της αφελούς ερώτησης όσο και της πονηρής απάντησης δείχνει, ωστόσο, διαφορετικά πράγματα να συμβαίνουν στο «βασίλειο της Δανιμαρκίας».
Εξ αυτών, ιδού ορισμένα τα οποία είτε αγνοούμε είτε τα σπρώχνουμε κάτω από το χαλί:
Διαπίστωση πρώτη
Οι διακρίσεις του προσωπικού, στην πλειοψηφία τους, δεν γίνονται με βάση το επάγγελμα/εργασία την οποία (θα) ασκήσουν οι υπάλληλοι αλλά είναι αμιγώς νομικές και αφορούν τη σχέση εργασίας των υπαλλήλων με τον εργοδότη τους (Δημόσιο). Εξ αυτού του λόγου, οι υπάλληλοι διακρίνονται σε μεγάλες κατηγορίες προσωπικού, όπως τακτικό και έκτακτο, ορισμένου/αορίστου χρόνου κ.λπ. Η «δουλειά» μαθαίνεται εμπειρικά και, πάντως, δεν είναι καθοριστική για την εξέλιξη του υπαλλήλου. Το τακτικό προσωπικό («μόνιμοι») ανέρχεται (Νοέμβριος 2025) σε 600.671 και το έκτακτο 208.665. Πέραν αυτών υπάρχουν κι εκείνοι που μπαίνουν «απ’ το παράθυρο», με την ευάριθμη κατηγορία των «μετακλητών» να ανέρχεται σε 3.644 άτομα, το ετήσιο κόστος μισθοδοσίας των οποίων ανέρχεται, κατά ανεπίσημους υπολογισμούς, σε 110.000.000 ευρώ.
Διαπίστωση δεύτερη
Μια δεύτερη διάκριση του προσωπικού γίνεται με βάση το επίπεδο εκπαίδευσής τους (ΠΕ/ΤΕ/ΔΕ/ΥΕ) χωρίς, όμως, το Υπουργείο να δίνει ακριβείς αριθμούς ούτε για το πλήθος των υπαλλήλων ανά εκπαιδευτική κατηγορία ούτε για την εξέλιξή τους στον χρόνο. Από μη κρατικές πηγές γνωρίζουμε ότι οι πτυχιούχοι αποτελούν περίπου το μισό του δημοσιοϋπαλληλικού πληθυσμού. Οι προκηρύξεις θέσεων για οιαδήποτε κατηγορία προσωπικού ακολουθούν έναν κάποιο προγραμματισμό που αποσκοπεί στο να βολέψει μερικούς «διοικητικούς» μαζί με τους επαγγελματίες. Έτσι για παράδειγμα, στον χώρο των επαγγελματιών υγείας που συνωθούνται πλείστοι όσοι εξειδικευμένοι επιστήμονες (ιατροί, νοσηλευτές, φαρμακοποιοί, ψυχολόγοι, φυσικοθεραπευτές, διατροφολόγοι, τεχνολόγοι) ο δημόσιος τομέας προσφέρει εργασία σε 80.000 εξ αυτών, εκ των οποίων περί τις 20.000 είναι γιατροί του ΕΣΥ. Τι είναι όλοι οι υπόλοιποι, εάν δεν είναι διοικητικό προσωπικό (ΠΕ/ΤΕ/ΔΕ Διοικητικού Οικονομικού);
Διαπίστωση τρίτη
Η μισθοδοσία των υπαλλήλων γίνεται με βάση την κατάταξή τους στις κατηγορίες εκπαίδευσης και τα χρόνια υπηρεσίας (αρχαιότητα). Δεν υπάρχουν high flyers, δεν υφίσταται η έννοια της καριέρας. Ακόμη και οι διευθυντικές θέσεις είναι επίδικες λόγω του επιδόματος που τις συνοδεύει κι όχι λόγω της ουσιαστικής διαφοράς της εργασίας μεταξύ υπαλλήλων και προϊσταμένων. Παρά τις εξαγγελίες περί αριστείας και διαφοροποίησης εκείνων που είναι αποδοτικοί κι εκείνων που δεν είναι, οι αμοιβές πάσης φύσεως (π.χ. μπόνους παραγωγικότητας) εξακολουθούν να είναι οριζόντιες. Η παράλληλη απασχόληση, είτε συγκεκαλυμένα είτε κρυφίως, ανθεί.
Διαπίστωση τέταρτη
Δεξιότητες ανιχνεύονται μόνον κατά την αξιολόγηση του υπαλλήλου κι όχι κατά την πρόσληψη. Κατά την πρόσληψη η δοκιμασία των υποψηφίων περιορίζεται σε συγκεκριμένα ψυχομετρικά τεστ που, πάντως, δεν απαντούν στην καταλληλότητα ή μη του υπαλλήλου για τη συγκεκριμένη θέση.
Διαπίστωση πέμπτη
Τα περιγράμματα θέσεων με βάση τα οποία γίνεται η όποια αξιολόγηση των υπαλλήλων -κι όχι των υπηρεσιακών μονάδων ή των οργανώσεων στο σύνολό τους - δεν δημιουργήθηκαν με βάση τη δουλειά που θα θέλαμε να κάνει ο κάτοχός τους αλλά με βάση τη δουλειά που ήδη κάνει, σήμερα, με βάση τα αναφερόμενα στα οργανογράμματα των υπηρεσιών. Έχει επισημανθεί, πολλές φορές, ότι οι αρμοδιότητες επί τη βάσει των οποίων δημιουργούνται τα περιγράμματα είναι πλασματικές και μόνον ένα πολύ μικρό ποσοστό εξ αυτών ασκούνται, όντως, από τις υφιστάμενες δημόσιες οργανώσεις.
Διαπίστωση έκτη
Η επιμόρφωση που θεωρείται θεραπεία-πασπαρτού για κάθε διοικητική ανεπάρκεια έχει περιοριστεί σε ολιγοήμερα ex cathedra σεμινάρια στο τέλος των οποίων χορηγούνται βεβαιώσεις που πιστοποιούν διάφορες εικονικές ικανότητες (πχ. εκείνη του εσωτερικού ελεγκτή, του συμβούλου ακεραιότητας, του επιτελικού στελέχους κ.ο.κ.). Το ΕΚΔΔΑ, ο μοναδικός πιστοποιημένος φορέας εκπαίδευσης και κατάρτισης έχει, προ πολλού, εξαντλήσει τα όριά του, αλλά η άρνηση των αρμοδίων να ανοίξουν τη διοικητική εκπαίδευση στα πανεπιστήμια και τους ιδιώτες παρόχους εκπαίδευσης είναι πείσμων.
Διαπίστωση έβδομη
Η ΤΝ την οποία οι κυβερνητικοί προπαγανδιστές εμφανίζουν ως το «ιερό δισκοπότηρο» δεν θα έχει, κατά τα φαινόμενα, καλύτερη τύχη από την ηλεκτρονική «διακυβέρνηση», που περιορίστηκε στις στοιχειώδεις εφαρμογές χρήσης υπολογιστών. Δεν υπάρχει καμία ώριμη συζήτηση, πολλώ δε μάλλον, διαβούλευση των δημιουργών των αλγορίθμων με τους ανθρώπους του πεδίου, ούτως ώστε οι εφαρμογές της τεχνολογίας να βρίσκονται πλησίστιες και να δίνουν λύσεις σε πραγματικά προβλήματα.
Το οξύμωρο που παρατηρείται στην ελληνική περίπτωση, ο μεν απόλυτος αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων να μην δικαιολογεί κενά στις υπηρεσίες, οι δε εξειδικευμένοι επαγγελματίες δημόσιοι υπάλληλοι να βρίσκονται σε σπάνι, οφείλεται στο ότι η διοίκησή μας εξακολουθεί να πατάει σε δύο βάρκες. Η μία, η παραδοσιακή του ρουσφετιού και τη πελατοκρατίας, συγκρούεται με την άλλη, της αποτελεσματικότητας, της αποδοτικότητας και της αξιοκρατίας. Πολλοί αποδίδουν σχηματικά αυτή την ταλάντωση μεταξύ των δύο διαφορετικών ποιοτήτων διοίκησης στο σχίσμα Ανατολής και Δύσης. Μπορεί, ωστόσο, η διαπιστωμένη υστέρησή μας να μετατραπεί σε συγκριτικό μας πλεονέκτημα; Το ερώτημα μένει να απαντηθεί.
