Η πολεοδομία αποτελεί έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς καθρέφτες του νεο-πελατειακού κράτους στην Ελλάδα, αποκαλύπτοντας πώς παλιές πρακτικές προσαρμόζονται σε νέες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Διαβάστε γιατί οι πολεοδομικές υπηρεσίες βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της μετάλλαξης και τι αποκαλύπτουν για τη λειτουργία του σύγχρονου πολιτικο-διοικητικού συστήματος.
Η πάγια θέση των διοικητικών αναλύσεών μας είναι ότι ο πελατειασμός, το βασικό στρατηγικό και επιχειρησιακό πρότυπο οργάνωσης του ελληνικού κράτους, δεν μένει σταθερό αλλά μεταλλάσσεται, παρακολουθώντας τις γενικότερες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις. Σήμερα, ο πελατειασμός εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό κώδικα λειτουργίας και αναπαραγωγής του πολιτικο-διοικητικού συστήματος, έχοντας προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Είναι ένας νεο-πελατειασμός.
Οι πολεοδομίες (μ’ όποιο όνομα κι αν εμφανίζονται) αποτελούν το προσφορότερο σημείο του πεδίου παρατήρησης που χρειάζεται ο διοικητικός επιστήμονας για να μπορέσει να προσφέρει την κατάλληλη διοικητική-οργανωτική ερμηνεία του νεο-πελατειασμού.
Γιατί οι πολεοδομίες;
Διότι διαχειρίζονται, διαχρονικά, μια από τις υπέρτερες αξίες του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού, το «κεραμίδι που θα βάλει πάνω απ’ το κεφάλι του» ο μέσος Έλληνας. Τα υψηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης (υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο) επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές. Οικονομική καχεξία, έλλειψη σαφούς χαρτογράφησης δημόσιων και ιδιωτικών γαιών, κυκεωνικό ρυθμιστικό πλαίσιο, τοπικισμοί και πελατειακές σχέσεις κατέστησαν την διοικητική εμπλοκή στον έλεγχο δόμησης και έκδοσης οικοδομικών αδειών συνώνυμη του πελατειασμού.
Οι εκστρατείες που αναλήφθηκαν, κατά καιρούς, (με πιο γνωστή την επιχείρηση πολεοδομικής ανασυγκρότησης-ΕΠΑ-, του Α. Τρίτση) άλλαξαν, βαθμιαία, το περιβάλλον της πολιτικής πατρωνείας για το «σώσιμο» του αυθαιρέτου.
Χωρίς το πρόβλημα να έχει επιλυθεί (αλλά και χωρίς να έχει την ένταση που είχε στο παρελθόν), σήμερα, η πολεοδομική αυθαιρεσία εκδηλώνεται, ιδίως, σε σχέση με το “real estate” και τον υπερ-τουρισμό. Τα εγκληματικά δίκτυα εμφανίζονται να είναι δραστήρια σε περιοχές που έχουν τέτοια χαρακτηριστικά (πχ Χαλκιδική, Κυκλάδες, Εύβοια κλπ). Η εμπλοκή ισχυρών οικονομικών παραγόντων έχει ως αποτέλεσμα την «κανονικοποίηση» των παραβατικών συμπεριφορών. Toπικές κοινωνίες και παράγοντες γνωρίζουν, επικροτούν και συμμετέχουν είτε στα ίδια τα δίκτυα είτε στον ευρύτερο κύκλο των συμπαθούντων (και τελούντων εν αναμονή να ευεργετηθούν και αυτοί από τις έκνομες συναλλαγές) .
Με βάση αυτή την κατάσταση η οποία έχει λάβει διαστάσεις, οι κατά καιρούς εξαγγελόμενες εκστρατείες των «αδιάφθορων» της ΕΛ.ΑΣ., δεν διορθώνουν, ουσιαστικά, την κατάσταση (εάν δεν την συντηρούν, κιόλας, ρίχνοντας στάχτη στα μάτια μας).
Μια ισχυρή ένδειξη της απειλητικής μετάλλαξης του νεο-πελατειαμού και της πολεοδομικής αυθαιρεσίας είναι η κακή ποιότητα των πολεοδομικών ρυθμίσεων. Από τις ειδικότερες, πελατειακές ρυθμίσεις για τις τακτοποιήσεις των αυθαιρέτων, σήμερα, έχουμε περάσει σε οριζόντιες ρυθμίσεις που προωθούν τις επιδιώξεις των πάσης φύσεως εργολάβων και επιχειρηματικών συμφερόντων, παρά και ενάντια ακόμη και σε συνταγματικές επιταγές (πχ. ΝΟΚ, παραβίαση άρθρου 24Σ).
Το λειτουργικό πρόβλημα των πολεοδομιών δεν αντιμετωπίζεται με δομικές αλλαγές-πομφόλυγες, όπως, για παράδειγμα, με την αλλαγή των «πολεοδομικών γραφείων» σε «υπηρεσίες δόμησης» με σκοπό την «ανεξαρτητοποίηση» του ελεγκτικού μηχανισμού τους. Οι προσδοκίες εκείνες δεν επαληθεύτηκαν και τα «τέρατα» της Κηφισίας έμειναν στη θέση τους για να μας υπενθυμίζουν ότι ο πελατεισμός στην σύγχρονη εκδοχή του, ο νεο-πελατειασμός, δεν αντιμετωπίζεται με επιδερμικές αλλαγές.
Η συνέχεια έμελλε να αποδειχτεί ακόμη χειρότερη, αφού η μεταφορά των ΥΔΟΜ στο «Κτηματολόγιο ΑΕ» και στο cloud δημιούργησαν περισσότερα προβλήματα απ’ όσα έλυσαν. Σοβαρές νομικές αμφισβητήσεις συνοδευόμενες από την αδυναμία ομαλής μετάβασης από το παλιό-πλην, ενίοτε, πλήρες- χειρόγραφο σύστημα, έχουν δημιουργήσει ένα εξαιρετικά ευνοϊκό έδαφος για την ανάπτυξη των εγκληματικών δικτύων.
Ενώπιον της ορατής κατάρρευσης της χωροταξικής/πολεοδομικής πολιτικής, οι οιμωγές για τους «διεφθαρμένους Δήμους» και τους εξαγριωμένους πολίτες, προλειαίνουν το έδαφος για το επόμενο λάθος. Σε συνδυασμό με τους αναζητούμενους, per terra per mare, πολιτικούς μηχανικούς που δεν δέχονται να απασχολούνται, υπο-αμοιβόμενοι, μ’ ένα τεράστιο φορτίο δουλειάς, η αντιμετώπιση των πολεοδομικών προβλημάτων απαιτεί σοβαρή και υπεύθυνη στάση.
Ίσως, όμως, για να γίνει εφικτό κάτι τέτοιο, να απαιτείται η υιοθέτηση από το πολιτικό σύστημα και την κοινωνία μιας ρωμαλέας αντι-πελατειακής στρατηγικής, στέλνοντας τον πελατειασμό στην παλαιότερη είτε στη νεότερη εκδοχή του, στο «χρονοντούλαπο της ιστορίας».
