Είναι η κλιματική κρίση μια χαμένη μάχη ή πλυντήριο ευθυνών και παραλείψεων;
Η κλιματική αλλαγή δεν πρέπει να αποτελεί άλλοθι για πράξεις ή παραλείψεις ούτε να οδηγεί σε μοιρολατρία, αλλά να προκαλεί σε δράση, ορθολογική, στρατηγική και αποτελεσματική. Μια κοινωνιολογική ανάλυση που αποδομεί το κυρίαρχο αφήγημα του «ανίκητου φαινομένου» και την οχύρωση πίσω από κανονιστικές προσδοκίες, που βαφτίζουν το πολιτικό έλλειμμα ως φυσική νομοτέλεια.
Ο Niklas Luhmann, ένας μεγάλος Γερμανός κοινωνιολόγος, διέκρινε τις προσδοκίες, βάσει των οποίων δημιουργούμε κοινωνικές δομές και ρυθμίζουμε συμπεριφορές, σε γνωστικές και κανονιστικές. Οι πρώτες μπορεί να αλλάζουν εάν τις διαψεύδει η πραγματικότητα, ενώ οι δεύτερες παραμένουν ισχυρές ακόμη κι αν διαψεύδονται.
Αυτός ο μεταφυσικός/θρησκευτικός χαρακτήρας των κανονιστικών προσδοκιών απαντάται πολύ συχνά σε κοινωνίες και πολιτείες που δεν στηρίζονται στη δύναμη του επιχειρήματος ούτε αξιολογούν τα αποτελέσματα των δράσεών τους ως κριτήριο της επιτυχία ή της αποτυχίας της διακυβέρνησής τους.
Από τα καθ’ ημάς ένα παράδειγμα: Όσο κι αν διαψεύδεται η υπόθεση ότι η κλιματική αλλαγή είναι ανίκητη και, άρα, οι πλημμύρες στην Α. Γλυφάδα δεν ήταν αναπόφευκτες, το σύνολο σχεδόν των ΜΜΕ και των θεσμικών εκπροσώπων της πολιτείας μας θεωρεί ότι ο όγκος της βροχής είναι ικανή και αναγκαία συνθήκη για να δικαιολογήσει πράξεις και παραλείψεις που οδήγησαν στις καταστροφές των περιουσιών και στον θάνατο αθώων πολιτών.
Εξ ίσου ακαταμάχητη φέρεται να είναι και η δεύτερη κανονιστική θέση των ιδίων εκπροσώπων: Ο καθένας από τους πολίτες ευθύνεται για ό,τι θα του συμβεί. Ας πρόσεχε! «Εμείς στείλαμε 112». Σ’ αυτή την κατεύθυνση, οι ιστοσελίδες των φορέων που είναι αρμόδιοι να πράξουν κι όχι να ερμηνεύουν τα τεκταινόμενα και να μας κανοναρχούν, «προειδοποιούν» καταλλήλως. Δυστυχώς, όμως, η κλιματική αλλαγή αντιμετωπίζεται με έργα κι όχι με εκκλήσεις.
Τα έργα που συχνά-πυκνά ανακοινώνονται αλλά ελάχιστα ολοκληρώνονται κι απ’ αυτά ακόμη λιγότερα είναι αποτελεσματικά έχουν μια στόχευση στην αντιμετώπιση των καταστροφών. Οι δασικές πυρκαγιές είναι το καλύτερο παράδειγμα. Ένας συνεχώς διογκούμενος στόλος εναερίων μέσων επιχειρούν, κάθε καλοκαίρι, να σβύσουν τις φωτιές οι οποίες συνεχίζουν, απτόητες, να κατακαίουν ό,τι έχει απομείνει από τον δασικό πλούτο της χώρας. Παρά τις συνεχείς υποδείξεις όλων των επαϊόντων ότι μόνον η πρόληψη μπορεί να περιορίσει τα καταστροφικά αποτελέσματα των φυσικών καταστροφών, ελάχιστα έχουν γίνει. Τα Τοπικά Συμβούλια Πολιτικής Προστασίας καθώς και τα αντίστοιχα Περιφερειακά που ρητώς ρύθμιζε ο ν. 4662/20 -ο βασικός νόμος για την Πολιτική Προστασία- δεν έγιναν. Οι μονάδες που υπάρχουν είναι υποστελεχωμένες με μέσο όρο υπηρετούντων 3 άτομα. Οι αρμοδιότητες των τοπικών αρχόντων είναι εξαιρετικά περιορισμένες και, πάντως, σήμερα επιβάλλεται η δημιουργία και με κάθε τρόπο ενίσχυση των δικτύων μεταξύ κρατικών δομών, επιχειρήσεων και της κοινωνίας πολιτών. Κανένας απ’ αυτούς δεν μπορεί μόνος του.
Όλα τα προηγούμενα έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλές φορές, πλην όμως, η δημόσια πολιτική για την διοίκηση των κρίσεων και των καταστροφών δεν φαίνεται ν’ αλλάζει. Αυτή δεν μπορεί να συνεχίσει να παραμένει στις σημερινές εκκλήσεις, αλλά πρέπει να προχωρήσει στην ενεργή στήριξη των σχημάτων που μπορούν να φέρουν ικανοποιητικά αποτελέσματα.
Το έργο φαίνεται τιτάνιο, ενδεχομένως, δε, σισύφειο, πλην όμως το αίτημα προς τους φορείς διακυβέρνησης σήμερα είναι ότι τα πολύπλοκα προβλήματα που δημιουργεί η κλιματική αλλαγή δεν πρέπει και δεν μπορεί να χρησιμοποιούνται ως άλλοθι για την δικαιολόγηση των λάθος επιλογών και των αποτυχιών, ως πλυντήριο πράξεων και παραλείψεων των κυβερνώντων, ανεξαρτήτως ιδεολογικού και πολιτικού στίγματος. Σήμερα διαθέτουμε πολλά περισσότερα μέσα για την αντιμετώπιση τόσο των παλαιότερων όσο και των νεότερων προβλημάτων και, υπό την έννοια αυτή, μπορεί να δικαιολογηθεί η πεποίθηση ότι η αναμέτρηση με την κλιματική αλλαγή δεν είναι, εξ υπαρχής, χαμένη υπόθεση.
