Με αφορμή την πρόσφατη εξαγγελία για μείωση του ΕΝΦΙΑ στα ακριτικά νησιά, ο Παναγιώτης Καρκατσούλης επαναφέρει στο προσκήνιο τη νησιωτικότητα ως ελπιδοφόρα και αναγκαία στρατηγική επιλογή. Αναδεικνύει τις χαμένες ευκαιρίες, τα διαχρονικά κενά και το τι θα μπορούσε να σημαίνει σήμερα μια ουσιαστική πολιτική για τα νησιά.
Η εξαγγελία του πρωθυπουργού, στη ΔΕΘ, για τη μείωση του ΕΝΦΙΑ κατά 30% στα ακριτικά νησιά που έχουν λιγότερο από 20.000 κατοίκους χαιρετίστηκε από μερίδα ΜΜΕ και δημοσιολογούντων ως «περιφερειακή ενσωμάτωση». Ως μια πολιτική, δηλαδή, που ενσωματώνει την περιφερειακή στην κεντρική Ελλάδα.
Δεν υπήρχε λόγος να ασχοληθώ ούτε με την εξαγγελία ούτε με κάποια θολή αντίληψη της περιφερειακής ανάπτυξης, εάν δεν ανακαλούσα στη μνήμη μου ένα προς 25ετίας κείμενό μου με αφορμή ένα συνέδριο στη Μυτιλήνη με θέμα «Παγκοσμιοποίηση, Διαφοροποίηση και Νησιωτικότητα». Ήταν η περίοδος που κάποιοι που πίστευαν στη δυνατότητα να υπάρξουν νησιωτικές πολιτικές προσπαθούσαμε να πείσουμε τόσο τους καρεκλοκένταυρους των Αθηνών όσο και τους παραιτημένους νησιώτες ότι υπήρχε σχέδιο με πιθανότητες επιτυχίας.
Ποιο ήταν το σχέδιο; Ο αείμνηστος Γιάννος Κρανιδιώτης, ως ευρωβουλευτής είχε καταφέρει να ωριμάσει την ιδέα για την δημιουργία διακριτών νησιωτικών πολιτικών. Αυτές θα μπορούσαν να επιτευχθούν εάν σε κάθε κοινοτική πολιτική λαμβανόταν μέριμνα για τις αναγκαίες διαφοροποιήσεις τους, προκειμένου να μπορούν εφαρμοστούν και στα νησιά. Η υποχρέωση αυτή κατοχυρωνόταν με ρήτρα νησιωτικότητας, αλλά έμελλε στο κράτος μέλος με τη μοναδική πολυνησία, δηλαδή, στην Ελλάδα να μετασχηματίσει τα λόγια και τα χαρτιά σε πράξη. Ατυχώς, ο αιφνίδιος θάνατος του Κρανιδιώτη άφησε δυσαναπλήρωτο κενό, αφού δεν βρέθηκε κανένας άξιος διάδοχός του να εκμεταλλευτεί τη μοναδική εκείνη ευκαιρία.
Στη θέση των ολοκληρωμένων νησιωτικών πολιτικών μπήκαν μικρές διορθωτικές κινήσεις που δίνουν μια προσωρινή λύση σε κάποια από τα πολλά προβλήματα των νησιών χωρίς, όμως, να τα λύνουν οριστικά.
Τα παραδείγματα αφθονούν: Ένα ενδεικτικό: Το πρόβλημα της υποστελέχωσης των δημοσίων υπηρεσιών στα νησιά παραμένει και διογκώνεται, όσο δεν αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής για τη βιώσιμη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των νησιών. Η ενισχυμένη μοριοδότηση της εντοπιότητας λύνει προσωρινά το πρόβλημα αλλά όχι μόνιμα.
Για να γίνουν τα νησιά πόλοι έλξης και βιώσιμης ανάπτυξης πρέπει να έχουν την ικανότητα να ενσωματώνουν κοινωνικές και τεχνικές καινοτομίες καθώς και τεχνολογικές λύσεις που θα υπερβαίνουν τα εμπόδια που υπάρχουν στον παρόντα χρόνο. Η τηλεϊατρική και η τηλεκπαίδευση θα μπορούσαν να έχουν αναπτυχθεί πολύ πιο συστηματικά, τις δύο τελευταίες δεκαετίες, εξοικονομώντας πολύτιμους πόρους και κατακτώντας φερεγγυότητα.
Η αποκέντρωση ως ολοκληρωμένη πολιτική νησιωτικής διακυβέρνησης θα μπορούσε να είχε επιφέρει πολλαπλάσια οφέλη πέραν εκείνων που επήλθαν χάρη στις περιορισμένες κοινοτικές χρηματοδοτήσεις, αφού η παλέτα των προτάσεων και των λύσεων που θα προσιδίαζαν στις γεωμορφολογικές και πολιτιστικές ιδιαιτερότητες των νησιών θα είχε περιέλθει στους ίδιους τους νησιώτες.
Η θέσπιση κριτηρίων για έρευνα που θα επικεντρωνόταν στην αιγαιοπελαγίτικη ποιότητα προϊόντων και υπηρεσιών θα μπορούσε να είχε γίνει πράξη με μια γενναία ολοκληρωμένη αποκέντρωση πόρων και αρμοδιοτήτων. Η ανάπτυξη δικτύων δεν θα έπρεπε να αποτελεί μια τεχνολογική εξέλιξη, αλλά μια στρατηγική παραγωγής και ανάπτυξης λύσεων που χαρακτηρίζονται από διασυνδεσιμότητα του παγκόσμιου και του τοπικού (glocal).
Η νησιωτικότητα παραμένει desideratum για τη χώρα μας, ενώ θα μπορούσε να αποτελεί ένα βασικό εξαγώγιμο προϊόν και μια καινοτομία διακυβέρνησης και αποδοτικότητας.
Σε καιρούς μεγάλων ταχυτήτων, όπου η ισοπέδωση ταυτοτήτων και ιδιαιτεροτήτων δίνει τη θέση της σε μια προ-νεωτερική μορφή πολιτικής, η νησιωτικότητα προβάλλει ως μια διαφορετική ελπιδοφόρα στρατηγική, που διασυνδέει τον κοσμοπολιτισμό με τη δημοκρατία και την αποτελεσματικότητα.
Το μικρό δεν είναι μόνο ωραίο ("small is beautiful") για να παραφράσουμε τη γνωστή ατάκα του Schumacher… αλλά και αναγκαίο.
Δείτε επιπλέον:
Συνέντευξη στο ραδιόφωνο του Status FM 94.2
"Παγκοσμιοποίηση, Διαφοροποίηση και Νησιωτικότητα"
