Μέσα στη δίνη των ημερών παραλείψαμε να αναφερθούμε σ’ ένα δείγμα γραφής του νέου- εκλεγμένου- προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ζαν Κλωντ Γιουνκέρ. Ο προεξοφλημένος παλαιομοδίτης φεντεραλιστής μάλλον τολμά να διαψεύσει τις κασσάνδρες. Έστω, στις εξαγγελίες. Τι ακριβώς επιχειρεί; Να αναδιοργανώσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μια από τις βαρύτερες, αρτηριοσκληρωτικές γραφειοκρατίες του πλανήτη.
Ανακοινώνει μεταρρυθμίσεις στην οργάνωση και λειτουργία της Επιτροπής που απειλούν τα σιλό του Μπαρόζο που με τόσο κόπο φιλοτέχνησε. Μεταρρυθμίσεις που πολλές εθνικές γραφειοκρατίες στην Ευρώπη θα έφριτταν (άλλο θέμα είναι, όμως, ότι θα απαιτούσαν από χώρες-πειραματόζωα, σαν τη δική μας, να τις εφαρμόσουν για να δοκιμάσουν τα όρια των δικών τους διοικητικών συστημάτων).
Ο Γιουνκέρ θέλει να σπάσει τα φέουδα των Επιτρόπων και να τους οργανώσει σε clusτers (sic) –(αντιλαμβάνεσθε ότι ζώντας 5 χρόνια, τώρα, με την Τρόικα παρέλκει η μετάφραση «καθημερινών» όρων- ποιος μεταφράζει, για παράδειγμα, στα ελληνικά τον όρο «spreads»;) Είναι αυτονόητος και μονοσήμαντος! H Eπιτροπή παύει, λοιπόν, να είναι οργανωμένη σε βιλαέτια. Τόσα χρόνια ξέραμε ότι αυτό το χαρτοφυλάκιο/βιλαέτι ανήκει στον δείνα- που σημαίνει ότι απαγορεύεται σε οποιονδήποτε άλλον να πλησιάσει στην δικαιοδοσία του. Ο κάθε Επίτροπος/Αγάς οργάνωνε το βιλαέτι, σύμφωνα με τις όποιες γνώσεις, και- κυρίως- σύμφωνα με τα γούστα του. Πάντως, μπορούσε να αισθάνεται ασφαλής: Η «γρανιτένια» γραφειοκρατία των 30.000 χρυσοκάνθαρων γνώριζε, προφύλασσε και προειδοποιούσε τον Αφέντη. Έτσι, όλα έβαιναν καλώς. Ο Αγάς διαφέντευε το πασαλίκι του, μπορούσε να ξεκουραστεί από την ήττα, αν ήθελε (οι περισσότεροι εξ αυτών που κανείς δεν τους θυμάται ήταν «τελειωμένοι» πολιτικοί) και οι γραφειοκράτες συνέχιζαν ανενόχλητοι να προωθούν το ευρωπαϊκό όραμα.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να σπάσει ο Γιουνκέρ! Η Επιτροπή εγκαταλείπει τις «αρμοδιότητες» και οργανώνεται με βάση «πρότζεκτς»! Το οποίον σημαίνει, ότι υποτάσσει την οργάνωσή της σε έργα/αποτελέσματα που θα ικανοποιούν συγκεκριμένους στόχους σε κάθε πεδίο πολιτικής. Ακούγεται ρηξικέλευθο: Ήρθε, δηλαδή, ο δαίμων του Μάνατζμεντ στας Ευρώπας; Οι συνέπειες αυτής της αλλαγής θα είναι επαναστατικές, τω όντι: Δεν θα υπάρχει, πλέον, ο Επίτροπος Απασχόλησης, για παράδειγμα, αλλά κάποιος που θα έχει συνολικά την ευθύνη και των παρεμφερών θεμάτων, όπως, ας πούμε, των «επαγγελμάτων» που αποτελεί, όμως, διαφιλονικούμενο αντικείμενο από τους επιτρόπους Οικονομικών/Ανάπτυξης κλπ. Βλέποντας μόνο υπό την οπτική του αποτελέσματος δεν θα μας ενδιαφέρει ποιος είναι αρμόδιος για την πολιτική αλλά εάν, τελικά, θα ανοίξουν δουλειές και θα μειωθεί η ανεργία. Η διαφορά με τους προηγούμενους οι οποίοι επίσης διακήρυσσαν το ίδιο είναι ότι διατηρούσαν άθικτη μια δομή η οποία οδηγούσε προς την αντίθετη κατεύθυνση ακριβώς. Άλλη, επαναστατική αλλαγή: Η συνάφεια δημοσιονομικών και οικονομικών αρμοδιοτήτων ενόψει κοινών στόχων. Εδώ, επειδή, υποψιάζεστε ότι πλησιάζουμε στο «ψαχνό» (κατά παράδοση χαρτοφυλάκια που κατανέμονται μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας) μπορεί να διερωτηθείτε πως θα βρεθεί κοινός τόπος μεταξύ ενός «αναπτυξιακού» Επιτρόπου κι ενός Επιτρόπου-Προκρούστη που «κόβει/πετσοκόβει» ό,τι βρει μπροστά του; Την απάντηση ίσως μπορεί να σας δώσει ο Πρόεδρος, όχι εμείς πάντως.
Αν δεν έχετε, όμως, πειστεί, μέχρι τώρα, για την εφικτότητα του εγχειρήματος, ίσως πειστείτε στη συνέχεια. Μια άλλη τομή του Προέδρου Γιουνκέρ είναι να μετατρέψει τους διακοσμητικούς αντιπροέδρους σε «Team Leaders» (αντιλαμβάνεστε...) για να ελέγχουν το έργο των άλλων κομισαρίων που θα λειτουργούν ως επικεφαλής «experts». Επιβάλλει, μαλιστα, με τις αλλαγές που προωθεί να δουλέψουν (και) μαζί. Ο επίτροπος για την ενέργεια και την κλιματική αλλαγή θα πρέπει να συνεργαστεί με τον επίτροπο για την εσωτερική αγορά, τη βιομηχανία και τις μικρομεσαίες. Εδώ το πρόβλημα που ανακύπτει είναι αριθμητικό: Πόσους αντιπροέδρους πρέπει να 'χει ο Πρόεδρος ώστε να περιορίσει την γκρίνια των «μικρών», αφού είναι δεδομένο ότι αυτοί θα κάνουν τη δουλειά αλλά και να δώσει στους μεγάλους αυτό που «υποχρεούται»;
Ο Πρόεδρος είναι, όμως, ευφυής. Γνωρίζει πως να αντιμετωπίσει τις γκρίνιες των μικρών: Έκανε μπόλικους αντιπροέδρους από τη Βουλγαρία, Εσθονία, Λετονία κλπ και έδωσε, ασυζητητί στους μεγάλους αυτό ακριβώς που ζήτησαν. Βέβαια, το να οργανώσει κανείς -και μάλιστα, επιχειρησιακά- πέντε πρώην πρωθυπουργούς και τέσσερις αναπληρωτές πρωθυπουργούς απαιτεί τιτάνια προσπάθεια και ιώβεια υπομονή την οποία μπορεί να διαθέτει ο Πρόεδρος. Επιπλέον, όλες αυτές οι δυσκολίες πολλαπλασιάζονται, αφού πια η Επιτροπή έχει χάσει τον ρόλο του «γκιουλέκα» και θα πρέπει να κρατά ευχαριστημένο τόσο το Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο- όργανα που δεν δίνουν δεκάρα για την εσωτερική οργάνωση της Επιτροπής.
Οι ευχές κάθε Ευρωπαϊστή συνοδεύουν, βεβαίως, τον Πρόεδρο Γιουνκέρ. Υπάρχουν όμως μερικά «μαθημένα μαθήματα» στην αργκό των μανατζαραίων (ο σολοικισμός επιβεβλημένος για να μπούμε στο κλίμα των αλλαγών)- κι αυτά μας κάνουν σκεπτικούς απέναντι στην πιθανότητα επιτυχίας του εγχειρήματος: Η επιτυχία ενός οργανωτικού μοντέλου- οιουδήποτε- είναι άμεσα συνδεδεμένη με την κρατούσα κουλτούρα στην οργάνωση όπου αυτή υπάρχει/δημιουργείται. Οι δομές έχουν από τη φύση τους μια και μόνη αποστολή: Να συγκρατούν, να «παγώνουν» τον κυματισμό μιας λειτουργίας η οποία επηρεάζεται από κάθε εσωτερική/εξωτερική κινητικότητα, πίεση, εξέλιξη. Οι ευρωπαϊκές δομές είναι βαρειά ιεραρχικές δομές και πολύ φοβούμαι ότι θα καταφέρουν, αλλάζοντας τα ονόματα, να εδραιώσουν την προϋπάρχουσα σχέση μεταξύ των νέων ρόλων.
Επιπλέον, ως «πρότζεκτς» δεν βαπτίζονται δραστηριότητες τις οποίες ασκεί- και μάλιστα, αυτοματικά, ορισμένες εξ αυτών- μια οργάνωση. Έργο σημαίνει εμπρόθετη δραστηριότητα με εξωστρεφές αποτέλεσμα το οποίο, μάλιστα, αναγνωρίζει (νοηματοδοτεί) και αξιολογεί ο «άλλος». Από εδώ, και το πρόβλημα της νομιμοποίησης. Το πρόβλημα δεν είναι πως θα βαφτίσουμε τη δραστηριότητα του ευρωπαϊκού διοικητικού μηχανισμού. Το πρόβλημα ήταν, είναι και παραμένει η νομιμοποίηση των όποιων δράσεων ή έργων. Αυτές τις επιλογές πολιτικής θέλουν οι Ευρωπαίοι πολίτες; Αυτά τα αποτελέσματα;
Μα, για να απαντήσει κανείς σ’ αυτό το κομβικό ερώτημα θα πρέπει να ανατρέξει-ξανά- στο ζήτημα της αξιακής συγκρότησης της ΕΕ. Ποιες είναι οι κοινές αξίες που συγκροτούν σήμερα αυτό που θα χαρακτήριζε κανείς φιλο-ευρωπαϊκό και ποιες ό,τι θα μπορούσε να εκλάβει ως αντι-ευρωπαϊκό; Μπορεί να έχουμε πρόοδο σ’ αυτό το θέμα, απλά, για παράδειγμα, επειδή δημιουργούμε δομές για να διαχειριστούμε τις ζημιές των τραπεζών;
Η Ευρώπη σήμερα- ακόμη μια φορά-βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Άλλοι πιθανολογούν ότι θα τα καταφέρει κι άλλοι εύχονται το τέλος της. Η αλήθεια είναι ότι οι επιδόσεις της στον τομέα της Διακυβέρνησης κατά τα χρόνια της ύπαρξής της ήταν, πάντως, απογοητευτικές.
Το στοίχημα του Γιουνκέρ ο οποίος ρισκάρει τέτοιας έκτασης μεταρρυθμίσεις, σήμερα, θα κριθεί εκ του αποτελέσματος, βεβαίως. Ίσως, αντίθετα από τον δικό μας σκεπτικισμό επιτύχει. Εις πείσμα όλων των δεδομένων. Εάν, πάντως, αποτύχει, πάλι θα έχει καταγραφεί μεταξύ των ευρωπαϊστών. Έτσι κι αλλιώς, στην ευρωπαϊκή παράδοση μετράει η πρόθεση, η διαδικασία, όχι το αποτέλεσμα...
