Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης γράφει για την πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 73 Σ, υποστηρίζοντας τη συνταγματική κατοχύρωση των αρχών της Καλής Νομοθέτησης, και τονίζει την ανάγκη ενσωμάτωσης μηχανισμών εφαρμογής, κωδικοποίησης και ανάλυσης συνεπειών των ρυθμίσεων.
Μεταξύ των άρθρων του Συντάγματος τα οποία προτείνει η κυβέρνηση προς αναθεώρηση συμπεριλαμβάνεται και το άρθρο 73 παρ.1 το οποίο ορίζει ότι το δικαίωμα πρότασης νόμων ανήκει στη Bουλή και στην Kυβέρνηση.
Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει την «συνταγματική κατοχύρωση των αρχών της καλής νομοθέτησης: επαρκούς προνομοθετικής διαβούλευσης, αξιολόγησης της εφαρμογής των νόμων και μέτρων κωδικοποίησης της νομοθεσίας».
Επί της αρχής, δηλώνω την ικανοποίηση και την συμφωνία μου με την πρόταση αναθεώρησης του συγκεκριμένου άρθρου. Έστω αργά, έστω τώρα, η Ελλάδα πρέπει να συγχρονίσει τον βηματισμό της με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες όσον αφορά το πλαίσιο άσκησης της νομοθέτησης.
Βεβαίως, η Καλή Νομοθέτηση δεν είναι καινούρια. Έχουν περάσει περισσότερα από 50 χρόνια από την εμβληματική «Gesetzgebungslehre» του P.Noll και περισσότερα από 25 χρόνια από την επίσημη υιοθέτηση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για την Καλή Νομοθέτηση[1].
Ο πυρήνας της καινοτομίας της Καλής Νομοθέτησης βρίσκεται στον προ-κοινοβουλευτικό έλεγχο των επικείμενων νομοθετικών (και κανονιστικών) ρυθμίσεων. Ο έλεγχος αφορά την εκτίμηση των συνεπειών που θα έχει η ρύθμιση όταν ψηφιστεί στην οικονομία και την κοινωνία καθώς και την κοινωνική νομιμοποίησή της. Η τελευταία επιτυγχάνεται μέσω της διαβούλευσης, τα συμπεράσματα της οποίας συνοδεύουν τη ρύθμιση στην κοινοβουλευτική της διαδρομή.
Πέραν αυτών, η Καλή Νομοθέτηση εκτείνεται στον έλεγχο εφαρμογής των νόμων και στην κωδικοποίηση.
Η χώρα μας με τον ν. 4048/12 και τον ν. 4622/19 απέκτησε ένα πλαίσιο οργάνωσης της Καλής Νομοθέτησης, με το οποίο κατοχυρώνονται οι προηγούμενες αρχές και ορίζονται τα πεδία και οι δομές εφαρμογής της.
Έχουν αναφερθεί, συχνά, οι αδυναμίες εφαρμογής συγκεκριμένων πλευρών της Καλής Νομοθέτησης και προς την κατεύθυνση αυτή πρέπει να υπάρξουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και ρυθμίσεις, ανεξάρτητα από την συνταγματική πρόνοια.
Οι βασικές αδυναμίες εφαρμογής της πολιτικής για την Καλή Νομοθέτηση που έχουν καταγραφεί, μέχρι τώρα, είναι:
Α) Η Ανάλυση Συνεπειών πρέπει να πάψει να αποτελεί έκθεση ιδεών και να επικεντρωθεί στην τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και της οικονομικότητας των ρυθμίσεων. Η διασύνδεση βάσεων δεδομένων ερευνητικών κέντρων, διεθνών οργανισμών, δικαστηρίων και Υπουργείων επείγει. Το ίδιο και η πρόσληψη του κατάλληλου προσωπικού.
Β) Η τεκμηρίωση της αποδοχής/απόρριψης των σχολίων και προτάσεων που διατυπώνονται στο στάδιο της προ-νομοθετικής διαβούλευσης είναι αναγκαία. Η διαβούλευση δεν εξυπηρετεί απλώς επικοινωνιακούς σκοπούς αλλά βελτιώνει ουσιωδώς την αρχική ρύθμιση.
Γ) Όσον αφορά την εφαρμογή των ρυθμίσεων υπάρχει ένα τεράστιο κενό με διαστάσεις «παθογένειας». Ουσιαστικά, η χώρα δεν έχει μηχανισμό εφαρμογής των νόμων ούτε μέσα ελέγχου συμμόρφωσης της διοίκησης με τις αποφάσεις των δικαστηρίων.
Δ) Τουτ’ αυτό ισχύει και για την κωδικοποίηση. Όσες (λίγες) κωδικοποιήσεις επιχειρούνται δεν γίνονται με βάση τη μέθοδο της Καλής Νομοθέτησης, με κυριότερη έλλειψη την μη εξέταση των συγχωνευόμενων/καταργούμενων διατάξεων με βάση την ανάλυση κόστους-ωφέλειας. Τόσο η μέθοδος όσο και οι δομές κωδικοποίησης πρέπει να επανεξεταστούν και να συμμορφωθούν με τη μεθοδολογία της Καλής Νομοθέτησης.
Εν όλω, είναι θετική η πρόταση ενσωμάτωσης της Καλής Νομοθέτησης στα αναθεωρητέα άρθρα του Συντάγματος.
Επείγει, ωστόσο, όχι μόνο η περαιτέρω επεξεργασία των σχετικών διατάξεων όσο και, κυρίως, μέτρα άμεσης εφαρμογής όσων προβλέπονται ήδη και δεν τηρούνται. Είναι αυτονόητο ότι θα πρέπει να υπάρξει ευθυγράμμιση και των υπολοίπων συναφών διατάξεων του Συντάγματος, ώστε να μην υπάρχουν ανορθογραφίες του τύπου: Από τη μια, να προβλέπεται και να κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα η Καλή Νομοθέτηση κι, από την άλλη, να αποδέχεται ως φυσιολογική την παραβίαση των διατάξεών του όταν αναφέρεται στην προσθήκη ασχέτων διατάξεων και τροπολογιών.
Εάν δεν υπάρξει ευθυγράμμιση και ομογενοποίηση διατάξεων, μεθόδων και πρακτικών εφαρμογών με τη σύγχρονη θεωρία της Νομοθέτησης, τότε η ευκαιρία που δίδεται με τη συνταγματική αναθεώρηση, θα έχει χαθεί. Και θα είναι, ειλικρινά, κρίμα.
[1] Βλ. τα αναφερόμενα στη Συνθήκη της Λισσαβώνας και την εξειδίκευσή της για τη νομοθέτηση στην έκθεση «Μandelkern Report on Better Regulation»
