Αξιότητα, αξιολόγηση και αξιοκρατία
Η αξιολόγηση σε μια ευρύτερη φιλοσοφική/ηθική εννοιολόγησή της αποτελεί το μέσον προκειμένου να πετύχουμε την αξιοκρατία η οποία, μόνη αυτή, αποτελεί αυτοσκοπό και θεμέλιο του κράτους δικαίου.
Σύμφωνα με την διοικητική επιστήμη, η αξιολόγηση αποτελεί μια διοικητική λειτουργία η οποία έχει ως σκοπό τη βελτίωση της απόδοσης της δημόσιας οργάνωσης.
Αναφέρονται 22 διαφορετικά μοντέλα αξιολόγησης και πολλές δημόσιες οργανώσεις, απανταχού, έχουν προσαρμόσει τα γενικά πρότυπα στις δικές τους ιδιαιτερότητες, δημιουργώντας καλές πρακτικές.
Κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία οιουδήποτε μοντέλου αξιολόγησης είναι η συνδυασμένη χρήση κατάλληλων εργαλείων, ώστε να αξιολογηθούν όλα τα τμήματα του διοικητικού συστήματος, οι δομές/υποδομές, οι λειτουργίες του και οι παρεχόμενες υπηρεσίες.
Ειδικότερα, οι δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει να αξιολογούνται τόσο ως προς την συμμετοχή τους στην επίτευξη των στόχων της οργάνωσης όσο και ως προς την ποιότητα του χαρακτήρα τους.
Ιδιαίτερα ευαίσθητο θέμα είναι η αξιολόγηση της ηγεσίας (πολιτικής και διοικητικής). Στην Ελλάδα, υπό το ένδυμα μιας στερεοτυπικής αντίληψης τη ιεραρχίας, κρίνονται όλοι με βάση το δικαίωμα τελικής υπογραφής αλλά όχι κατά πόσον με τις πράξεις τους βελτίωσαν την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των υπηρεσιών.
Εξαγγελίες που ανακοινώνουν την κατίσχυση των δεξιοτήτων των υπαλλήλων στην επίλυση προβλημάτων αντί των τυπικών τους προσόντων ανακοινώνονται και ψηφίζονται διαρκώς εδώ και πάνω από δέκα χρόνια (βλ. ν. 4275/2014).
Η αξιολόγηση των δημοσίων υπηρεσιών από τους πολίτες είναι εξ ίσου κρίσιμη. Αυτή, όμως, όταν δεν συνοδεύεται από μια δημόσια δέσμευση ως προς την ακεραιότητα της διαδικασίας και τις συνέπειες της κακοδιοίκησης δεν αποτελεί παρά μια ακόμη συμβολική πολιτική.
Στη δική μας περίπτωση η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων είναι, ουσιαστικά, ανέφικτη λόγω της επίμονης άρνησης του πολιτικο-διοικητικού συστήματος να υιοθετήσει την λογική των «πεδίων πολιτικής» αντί των παρωχημένων και πλασματικών αρμοδιοτήτων. Kάποιες διστακτικές απόπειρες θεσμοθέτησης γνωστών ταξινομήσεων (Classification of functions of Government) εγκαταλείφθηκαν, ταυτόχρονα με την εξαγγελία και την ψήφισή τους (Ν. 5013/23).
Η αξιολόγηση των αξιολογητών παραμένει, επίσης, ένα ακανθώδες θέμα, αφού πολλοί εκ των προϊσταμένων ασκούν καθήκοντα κατ’ ανάθεση στερούμενοι της απαραίτητης νομιμοποίησης.
Αρνητική επίπτωση στην αξιολόγηση έχει, επίσης, η αξιολόγηση ως παρωδία, όταν όλοι οι αξιολογούμενοι είναι άριστοι. Οι επιπτώσεις του διασυρμού της αριστείας έχουν δημιουργήσει ένα εξαιρετικά αρνητικό περιβάλλον για την ανάπτυξη ενός συστήματος θετικών διακρίσεων και επιβραβεύσεων.
Εν τέλει, είμαστε πίσω ακόμη και από την «εύφημο μνεία» του παρελθόντος που αποτελούσε το τρόπαιο των φιλότιμων δημοσίων υπαλλήλων και λειτουργούσε ως επιβράβευση της αξιότητας, της αξιοσύνης που αναζητείται σήμερα μέσα από ακριβοπληρωμένες συμβουλές ειδικών και μη.
Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας "Καθημερινή".
