To σχέδιο νόμου που ανακοίνωσε η υπουργός Εσωτερικών για την επιλογή των διοικήσεων ορισμένων δημοσίων νομικών προσώπων μου έφερε στο νου τον «αυξητισμό», μια τάση στην διοικητική επιστήμη που υποστηρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνονται σταδιακά ώστε οι πολιτικο-κοινωνικοί κραδασμοί να απορροφώνται ευκολότερα. Στην δική μας περίπτωση, όμως, όταν ο δυτικός ορθολογισμός του αυξητισμού συναντά την ραθυμία του οθωμανικού «γιαβάς-γιαβάς», τότε έχουμε μια συνταγή αποτυχίας των μεταρρυθμίσεων.
Μην παραλείψουμε να τονίσουμε ότι οι μεταρρυθμίσεις-σε-δόσεις εξαντλούνται, συχνά, στην ανακοίνωσή τους ενώ, στην πράξη, τα προβλήματα παραμένουν. Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, στην περίπτωση του ν. 3429/2005 με τον οποίο δημιουργήθηκαν οι «Δημόσιες Επιχειρήσεις και Οργανισμοί» (ΔΕΚΟ). Εκείνος ο νόμος έθετε, πρωτοποριακά για την εποχή, κριτήρια για την οργάνωση των νομικών προσώπων και την επιλογή των διοικητών τους. Μεταξύ άλλων, προβλεπόταν η ύπαρξη σχεδίου δράσης σε καθένα απ’ αυτά και η αξιολόγηση των διοικητών τους με βάση την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Οι ρυθμίσεις εκείνες παρακάμφθηκαν, συστηματικά και ατόνησαν. Εάν όμως, εφαρμόζονταν, τότε, πιθανότατα, οι ΔΕΚΟ δεν θα μετατρέπονταν, λίγα χρόνια αργότερα, σε συνώνυμα των «ρετιρέ», των golden boys και της χρεοκοπίας.
Η στοχοθεσία αποτελεί, πάντως, αγαπημένο θέμα των υπουργών Εσωτερικών, κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Συμπληρώνονται, σε λίγο καιρό, δύο δεκατίες από τον Φεβρουάριο 2004 όταν ψηφίστηκε ο νόμος 3230 για την «Διοίκηση μέσω στόχων». Σ’ αυτόν προβλεπόταν η μέτρηση της απόδοσης των δημοσίων υπηρεσιών καθώς και μπονους παραγωγικότητας για όσους ήταν συνεπείς.
Όλα αυτά επανέρχονται στο σχέδιο νόμου για την επιλογή των διοικήσεων των νομικών προσώπων. Σχέδια δράσης, στόχοι, μπόνους. Ακόμη και η δομημένη συνέντευξη, μια ημιτελής μεταρρύθμιση για την επιλογή προσωπικού, που θεσπίστηκε το 2016, επανεμφανίζεται χωρίς κάποια βελτίωσή της. Αλλά και στον τρόπο επιλογής των διοικητών η κεντρική ιδέα της επιλογής τους με τη συμμετοχή μελών Ανεξάρτητων Αρχών είχε ρυθμιστεί στο ν. 4735/2020. Πλην όμως, ούτε κι αυτού του νόμου η εφαρμογή είχε καλύτερη τύχη από τους προηγούμενους, αφού σε διάστημα τριών χρόνων, μόνον μια δεκάδα διοικητών επελέγη με βάση τις διατάξεις του.
Μένει ως καινοτομία του νέου νομοθετικού πλαισίου η ομαδοποίηση των νομικών προσώπων και η δημιουργία περισσότερων επιτροπών κρίσης των υποψήφιων διοικητών.
Στην ερώτηση τι είναι εκείνο που εμποδίζει τόσο σθεναρά και διαχρονικά την εφαρμογή βασικών αρχών και μεθόδων του δημόσιου μάνατζμεντ, η απάντηση φαίνεται να είναι το ίδιο τετριμμένη: Οι πελατειακές συμφύσεις. Τα πολλαπλά, μικρά και μεγάλα, επενδεδυμένα στον κρατικό μηχανισμό, συμφέροντα που αφορούν άλλοτε κομματικές ιδιοτέλειες και «γραμμάτια» σε αποτυχόντες πολιτευτές κι άλλοτε μικρές η μεγαλύτερες «χάρες» και «διεκολύνσεις» ημετέρων.
Το βασικό πρόβλημα παραμένει παρά τις, κατά καιρούς, επιχειρούμενες λύσεις του. Το ελληνικό διοικητικό σύστημα, τόσο στα ρετιρέ όσο και στα υπόγειά του, χρειάζεται ριζικές μεταρρυθμίσεις που θα το αποδομήσουν στις πελατειακές του θεμελιώσεις. Γι αυτές έχει γίνει πολύς λόγος κι έχει χυθεί πολύ μελάνι. Κάποιες απ’ αυτές (ΑΣΕΠ, Συνήγορος του Πολίτη, Καλλικράτης, Διαύγεια) δίνουν το μέτρο της έκτασης και της έντασης που πρέπει να έχουν οι μεταρρυθμίσεις για να αλλάξουν ριζικά, τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας της δημόσιας υπηρεσίας.
Η διάσταση, όμως, μεταξύ (πολιτικών) λόγων και έργων, δεν αντιμετωπιζεται με διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Αποτελεί πρόβλημα κοινωνικής και πολιτικής ουσίας και παραπέμπει σε διεργασίες ωρίμανσης του κοινωνικού σώματος και του πολιτικού συστήματος, κάτι που είναι εξόχως αμφίβολο εάν θα συντελεστεί στο άμεσο μέλλον.
