Ο θάνατος του Γιούργκεν Χάμπερμας για τους ανθρώπους της γενιάς μου που παραμένουν μαχητές της ελευθερίας του λόγου, της δημοκρατικής ανοιχτότητας και συμπεριληπτικότητας, σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής.
Μιας εποχής έντονων διαξιφισμών για τα όρια της κοινωνικής θεωρίας και της σχέσης της με την πράξη, για τον τρόπο που η πολιτική μετατρέπεται από υπερ-ρυθμιστή των κοινωνιών σ΄ έναν μηχανισμό ενσωμάτωσης και συντονισμού των κοινωνικών υποσυστημάτων.
Έμαθα πολλά για τον Χάμπερμας και τη διδασκαλία του μέσα από τη μελέτη του έργου του που βρισκόταν σ’ ένα συνεχή διάλογο- καλύτερα ένα πινγκ πονγκ- μ’ ένα άλλο μεγάλο της κοινωνικής θεωρίας, τον επίσης Γερμανό Νίκλας Λούμαν.
Εμείς που βρεθήκαμε στις περίπλοκες ατραπούς της θεωρίας των συστημάτων, που προβληματιστήκαμε με τη σημασία του νοήματος και της επικοινωνιακής πράξης, προσπαθήσαμε να βρούμε θεωρητικά συμπληρώματα εκατέρωθεν. Δυσκολευτήκαμε, εξίσου, να δεχτούμε την κατασκευή του βιόκοσμου και την αποικιοποίησή του, όπως, εξάλλου και την αέναη αυτοαναφορά των κοινωνικών συστημάτων αλλά πήραμε πολλά εφόδια για την κατανόηση του κόσμου και της εποχής μας.
Πέραν, όμως, των ατελείωτων θεωρητικών δολιχοδρομιών, είχαμε να διαχειριστούμε την απογοήτευσή μας από μια Αριστερά που έπαψε να μας φωτίζει και μας άφησε με περισσότερα ερωτήματα από απαντήσεις.
Η αναζήτηση της συμβατότητας μεταξύ έργων και λόγων ήταν κυρίαρχη στο έργο του Χάμπερμας και για πολλούς οι πολιτικές του τοποθετήσεις, με κυρίαρχη την ανυποχώρητη στάση του υπέρ της δημοκρατικής Ευρώπης- των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης, όπως την οραματιζόταν- αποτέλεσε μια φιλόξενη πολιτική πρόταση που υιοθετήθηκε και πέραν της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας από πολλούς σκεπτόμενους προοδευτικούς πολίτες.
Κι ήταν αυτή η διπλή του συνεισφορά, η θεωρητική και η πολιτική, που τον μετέτρεψαν σ’ ένα σταθερό σημείο αναφοράς για όσους συνεχίζουν να πιστεύουν ότι η Ευρώπη μπορεί να βρίσκεται-μ’ όλες τις αδυναμίες και τις ατέλειές της- πλησίστια σε μια μη αποικιοποιημένη και αλλοτριωμένη κοινωνικο-πολιτικο-διοικητική οντότητα.
Σήμερα, ιδίως, που η Ευρώπη στέκεται απέναντι στους ποικιλώνυμους εχθρούς της άλλοτε απορητικά κι άλλοτε αντιφατικά και ατελώς, πάντως παραμένει μοναδική όαση για όσους συνεχίζουν να αντιστέκονται στην βαρβαρότητα προερχόμενη, ένθεν κακείθεν, των ευρωπαϊκών ορίων.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας βοήθησε σημαντικά σ’ αυτό το επίτευγμα και το έργο του θα συνεχίσει να σηματοδοτεί την ερευνητική και μελετητική προσπάθεια όχι μόνο των κοινωνικών επιστημόνων αλλά όλων των σκεπτόμενων Ευρωπαίων και πολιτών του κόσμου- ένας φάρος που μας βοηθάει να μην χαθούμε στους σκοτεινούς καιρούς.
