Η ακόλουθη ανώνυμη ιστορία μάς εστάλη από φίλο του ΙΝΕΡΠ και δημοσιεύεται αυτούσια, ως αφορμή προβληματισμού. Πρόκειται για μια πρώτη μαρτυρία μετά την καταγγελία ΙΝΕΡΠ–Homo Digitalis στην ΕΑΔ: πώς η αδιαφανής χρήση ΤΝ στην αξιολόγηση μετατρέπεται σε καθημερινή διοικητική πρακτική που ακυρώνει ακόμη και επίσημα αναγνωρισμένη αριστεία.
Διάβασα το άρθρο σας με θέμα «Τηρήθηκε ο νόμος κατά τη χρήση ΤΝ για την αξιολόγηση δημοσίων υπαλλήλων; Καταγγελία ενώπιον της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας» και, επειδή με το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου για την αναμόρφωση του συστήματος επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων του δημόσιου τομέα ο χαρακτηρισμός ενός υπαλλήλου ως υψηλής απόδοσης καθίσταται ένα από τα κριτήρια για την πρόσβαση σε θέση ευθύνης (άρα έχει έννομες συνέπειες), θέλω να καταθέσω την προσωπική μου μαρτυρία.
Πρώτο έτος αξιολόγησης με το σύστημα στοχοθεσίας του ν. 4940/2022 ήταν για μένα το 2023. Στο έτος αυτό έλαβα ηθική αμοιβή επαίνου, με σχετική Υπουργική Απόφαση δημοσιευμένη σε ΦΕΚ. Στην αξιολόγησή μου για το 2023, στο συνοπτικό κείμενο ενός εκ των Θεματικών Πεδίων αναφερόταν ότι πρόκειται για υπάλληλο διαχρονικά υψηλής απόδοσης και δυνατοτήτων, σε περισσότερες από τις τρεις (3) αναπτυγμένες δεξιότητες του Ενιαίου Πλαισίου Δεξιοτήτων, γεγονός που είχε οδηγήσει και στην απονομή από τον αρμόδιο Υπουργό και έπειτα από σύμφωνη και ειδικά αιτιολογημένη γνώμη του Υπηρεσιακού Συμβουλίου της προαναφερθείσας ηθικής αμοιβής του επαίνου.
Για τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και τα παραδείγματα που καταγράφονταν στις αναπτυγμένες δεξιότητες, ήρθε η copy-paste απάντηση από ΑΙ: «Δεν αιτιολογείται προσηκόντως η κρίση του αξιολογητή για τον αξιολογούμενο υπάλληλο, ως υπαλλήλου υψηλής απόδοσης και δυνατοτήτων, σύμφωνα με το άρθρο 13 του ν. 4940/2022. Οι καταχωρισθείσες αναφορές δεν πληρούν την απαίτηση για ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία με καταγραφή συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών στα πεδία αιτιολόγησης, καθηκόντων-πρωτοβουλιών, παραδειγμάτων ή και στα πεδία αξιολόγησης των ανεπτυγμένων δεξιοτήτων, πέρα από την ορθή εκτέλεση των καθηκόντων που οφείλει να επιδεικνύει ούτως ή άλλως ο αξιολογούμενος υπάλληλος, ώστε να αιτιολογούνται συγκεκριμένα περιστατικά διάκρισης του αξιολογούμενου υπαλλήλου.» Δηλαδή, οι πρωτοβουλίες που έλαβα θεωρεί το AI screening ότι ανήκουν στον συνήθη κύκλο καθηκόντων.
Μ' αυτά και μ' αυτά, διάβασα στο άρθρο σας ότι ο αριθμός των υπαλλήλων που τελικά κατατάχθηκαν ως υψηλής απόδοσης μειώθηκε δραματικά, σε λιγότερους από 4.500. Δηλαδή, από >97% «άριστους» υπαλλήλους πήγαμε στο άλλο άκρο, να έχουμε <1% υπαλλήλους υψηλής απόδοσης. Και τα δύο είναι εκτός πραγματικότητας. Το θέμα, όμως, είναι ότι το <1% αφενός αποτελεί ισχυρό αντικίνητρο (de-motivation) για σχεδόν όλους τους υπαλλήλους, και αφετέρου καθιστά την πρόσβαση στις θέσεις ευθύνης θέμα ενός αδιαφανούς AI screening. Είναι πολύ πιθανό ότι έβαλαν παράμετρο στο εργαλείο ΑΙ να κάνει μια εξαναγκασμένη κατανομή (forced distribution), αφήνοντας το πολύ 5.000 σε κατάσταση ΥΥΑ. Δεν ισχυρίζομαι ότι είμαι ο καλύτερος δημόσιος υπάλληλος (ούτε με ενδιαφέρει να είμαι), αλλά κάπου το θέμα ΥΥΑ μετασχηματίζεται στο να περάσεις το AI screening.
Θα πρότεινα στη διαβούλευση ότι οι υπάλληλοι που έχουν λάβει κάποιο έτος ηθική αμοιβή (επαίνου ή μεταλλίου διακεκριμένων πράξεων – άρθρα 61-62 του Υπαλληλικού Κώδικα) θα έπρεπε να χαρακτηρίζονται by default ως ΥΥΑ, αλλιώς το κράτος ακυρώνει τον εαυτό του (εν τω μεταξύ, ο αριθμός αυτών των υπαλλήλων ανά έτος εκτιμώ, από τα Τεύχη Β', ότι είναι διψήφιος και μάλλον πιο κοντά στο 10 παρά στο 100). Παρεμπιπτόντως, από καταβολής του ν. 3528/2007 η ηθική αμοιβή μοριοδοτείτο, μέχρι που καταργήθηκε η μοριοδότησή της με το άρθρο 1 του ν. 4275/2014. Όμως, με το άρθρο 31 του ν. 5027/2023 «ο έπαινος απονέμεται με ειδικώς αιτιολογημένη απόφαση του αρμόδιου Υπουργού», ενώ πριν ίσχυε «ο έπαινος απονέμεται με απόφαση του αρμόδιου Υπουργού μετά από σύμφωνη και ειδικά αιτιολογημένη γνώμη του οικείου υπηρεσιακού συμβουλίου» (άρα άνοιξε κερκόπορτα για επαίνους σε ημέτερους των Υπουργών).
Δυστυχώς, βλέποντας και το υπό διαβούλευση σχετικό σχέδιο νόμου, εκτιμώ ότι δεν θα γίνει ποτέ πραγματικότητα το σύνθημα «ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση», διότι οι πολιτικοί με αυτό εννοούν «ο δικός μας άνθρωπος στην κατάλληλη θέση» και θέλουν πειθήνια στρατιωτάκια, παρά συγκροτημένους, επιστημονικά καταρτισμένους και ακέραιους υπαλλήλους.
Το ΙΝΕΡΠ δημοσιεύει το παραπάνω κείμενο ως αφορμή επιστημονικού και δημόσιου προβληματισμού. Οι απόψεις που διατυπώνονται ανήκουν αποκλειστικά στον συντάκτη της ανώνυμης μαρτυρίας.
