Η ανισοκατανομή του ανθρώπινου δυναμικού στο ελληνικό Δημόσιο δεν είναι απλώς μια συγκυριακή δυσλειτουργία.
Είναι ένα διαχρονικό, βαθιά ριζωμένο πρόβλημα, που συντηρείται μέσα από κατεστημένες νοοτροπίες, ανεπαρκή ηγεσία και ένα διοικητικό σύστημα που συχνά αποτυγχάνει να αξιοποιήσει σωστά τους ανθρώπους του.
Σε ορισμένες υπηρεσίες, υπάρχει υπερπληθώρα υπαλλήλων που αδυνατούν να βρουν ουσιαστικό ρόλο, ενώ σε άλλες, οι εργαζόμενοι λυγίζουν κάτω από το βάρος της έλλειψης προσωπικού. Υπάλληλοι που θα μπορούσαν να προσφέρουν περισσότερα σε ένα άλλο περιβάλλον κρατούνται –σχεδόν με το ζόρι– σε θέσεις που δεν τους ταιριάζουν ούτε επαγγελματικά, ούτε ψυχολογικά. Δεν τους αρέσει το περιβάλλον, δεν ταιριάζουν με τους συναδέλφους, δεν νιώθουν σύνδεση με το αντικείμενο ή με το "target group" των υπηρεσιών τους. Κι όμως, το σύστημα τούς θέλει εκεί.
Τα παραδείγματα; Πολλά! Ακολουθούν τρία ενδεικτικά αλλά υπάρχουν και δεκάδες άλλα….
- "Δουλεύω σε Κέντρο Κοινότητας σε νησιωτικό δήμο, ενώ η βασική μου ειδίκευση είναι σε θέματα αναπηρίας και ενταξιακής εκπαίδευσης. Έχω ζητήσει εδώ και δύο χρόνια μετάταξη σε Διεύθυνση Εκπαίδευσης, αλλά το αίτημά μου έχει 'παγώσει'. Αντί να αξιοποιηθεί η εμπειρία μου εκεί που υπάρχει ανάγκη, μένω εδώ, σε μια θέση που δεν έχει αντικείμενο για μένα."
- "Εργάζομαι σε ΔΟΥ μεγάλης πόλης. Είμαστε τόσοι πολλοί υπάλληλοι, που δεν έχουμε τι να κάνουμε. Την ίδια στιγμή, ο ξάδερφός μου είναι εφοριακός σε νησί και κάνει και τον εισπράκτορα, και τον γραμματέα, και τον τηλεφωνητή. Δεν μπορεί να πάρει ούτε άδεια."
- "Ο Διευθυντής μας μας αγνοεί. Έχουμε κάνει προτάσεις για εσωτερική ανακατανομή, αλλά απαντά «ό,τι λέει το οργανόγραμμα». Δεν είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις, είναι ότι δεν υπάρχει θέληση."
Είναι η καθημερινότητα χιλιάδων υπαλλήλων που είτε θέλουν να προσφέρουν περισσότερα και δεν τους αφήνουν, είτε πιέζονται υπερβολικά επειδή δεν υπάρχει επαρκής στελέχωση.
Η Ρίζα του Κακού: Η έλλειψη Ηγεσίας
Η κατάσταση αυτή δεν είναι προϊόν τύχης. Είναι αποτέλεσμα πλημμελούς διοίκησης και κυρίως μιας ηγεσίας που αποτυγχάνει να εμπνεύσει, να οργανώσει, να καθοδηγήσει. Οι προϊστάμενοι των υπηρεσιών έχουν τεράστια ευθύνη: όχι μόνο για την κατανομή του προσωπικού αλλά και για τη διαχείριση των ανθρώπινων σχέσεων εντός της ομάδας. Δυστυχώς, πολλοί από αυτούς επελέγησαν με βάση πελατειακή/προσωπικά κριτήρια ή τα τυπικά τους προσόντα — πτυχία, προϋπηρεσία, επιμορφώσεις — και όχι με βάση την ικανότητα τους να ηγηθούν. Κανείς δεν εξετάζει αν έχουν έμπνευση, ενσυναίσθηση, ή —να το πούμε απλά— "κότσια".
Η έλλειψη ανάληψης ευθύνης είναι πανταχού παρούσα. Όταν ένας υπάλληλος παραμένει εγκλωβισμένος σε ένα αρνητικό εργασιακό περιβάλλον ή όταν μια υπηρεσία λειτουργεί με το μισό προσωπικό απ’ όσο χρειάζεται, κάποιος θα έπρεπε να αναλάβει την ευθύνη ανακατανομής του προσωπικού. Και όμως, σπάνια συμβαίνει. Οι μετακινήσεις είναι δύσκαμπτες, οι κρίσεις καθυστερούν, και η διοικητική πρωτοβουλία είναι είδος εν ανεπαρκεία!
Χρειαζόμαστε Διοίκηση με Ευθύνη
Η δημόσια διοίκηση χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας. Το πρώτο βήμα για τη λύση του προβλήματος είναι η αναγνώρισή του. Η αξιολόγηση των προϊσταμένων πρέπει να γίνεται όχι μόνο με βάση τα τυπικά κριτήρια, αλλά και με βάση την ικανότητα συνεργασίας, την ευελιξία, την προσαρμοστικότητα και —κυρίως— την ηγετικότητα. Δεν μπορεί να θεωρείται κάποιος κατάλληλος για προϊστάμενος μόνο επειδή "έχει τα χαρτιά".
Επιπλέον, το Δημόσιο πρέπει να αποκτήσει πιο ευέλικτα εργαλεία μετακίνησης και διαχείρισης προσωπικού, που να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τις ανάγκες των υπηρεσιών αλλά και τις επιθυμίες και τις δεξιότητες των υπαλλήλων.
Τέλος, πρέπει να καλλιεργηθεί μια νέα κουλτούρα ευθύνης. Η δημόσια διοίκηση χρειάζεται ηγέτες — όχι απλώς διαχειριστές. Χρειάζεται ανθρώπους που θα αναλάβουν δράση, που θα τολμήσουν να σπάσουν την αδράνεια, να ακούσουν και να εμπνεύσουν.
Χρειάζεται μια νέα γενιά προϊσταμένων, που δεν θα φοβούνται να πάρουν αποφάσεις, που θα ακούν το προσωπικό τους και θα δημιουργούν συνθήκες παραγωγικές και ανθρώπινες. Και πάνω απ’ όλα, χρειαζόμαστε ένα πλαίσιο μετακινήσεων και στελέχωσης που θα βασίζεται στην ουσία. Πρέπει να γίνει επιτέλους αντιληπτό ότι το Δημόσιο δεν το κρατάνε τα συστήματα. Το κρατάνε οι άνθρωποι του!
Και στην τελική, η σωστή κατανομή προσωπικού δεν είναι θέμα logistics. Είναι ζήτημα διοικητικής συνείδησης, ηγετικής ευθύνης και σεβασμού προς τον ίδιο τον άνθρωπο!
