Το Ινστιτούτο Έρευνας Ρυθμιστικών Πολιτικών (ΙNΕΡΠ) διοργάνωσε στις 03/12/2025 διαδικτυακή συζήτηση με θέμα: «Βία στις φυλακές: Προσέγγιση των παραγόντων βίας στο σωφρονιστικό σύστημα» με ομιλητές την καθηγήτρια εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Έφη Λαμπροπούλου και τον εξωτερικό φρουρό καταστημάτων κράτησης Βασίλη Μαρκάκη (ΜΑ εγκληματολογίας).
Τη συζήτηση συντόνισαν η Ιωάννα Γιαννακίδου και η Φωτεινή Βήττου, μέλη του ΙΝΕΡΠ. Την εκδήλωση που ανέδειξε το πρόβλημα της βίας στο χώρο των φυλακών και την αναγκαιότητα υιοθέτησης μεταρρυθμίσεων στη σωφρονιστική πολιτική παρακολούθησαν πολλοί επαγγελματίες του κλάδου, όπως σωφρονιστικοί υπάλληλοι, επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό, στελέχη της δημόσιας διοίκησης και μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Η κα Λαμπροπούλου αναφέρθηκε σε μερικά πραγματικά περιστατικά βίας στις ελληνικές φυλακές, τόσο μεταξύ κρατουμένων όσο και ανάμεσα σε κρατούμενους και υπαλλήλους καταστημάτων κράτησης. Παρουσίασε τα μοντέλα ερμηνείας της συμπεριφοράς των κρατουμένων ώστε να εξηγηθεί επιστημονικά ο λόγος ύπαρξης βίας στις φυλακές και κατόπιν αναφέρθηκε σε έρευνες οι οποίες έχουν αναδείξει τις μεταβλητές, τις οποίες και ανέλυσε, που ερμηνεύουν τη βία στις φυλακές. Επιγραμματικά μπορούμε να αναφέρουμε τη διοίκηση, τη λογοδοσία, τον υπερπληθυσμό των φυλακών, το μέγεθος των φυλακών, την εκπαίδευση του προσωπικού, την ευπάθεια στη βία ορισμένων ατόμων και τα μέλη συμμοριών.
Εν συνεχεία αναφέρθηκε σε συγκεκριμένη μελέτη και τα αποτελέσματά της, τα οποία συνοψίζονται ως εξής: Τα βίαια περιστατικά και η αύξηση του αριθμού των κρατουμένων δεν σχετίζονται κατ’ ανάγκη, με τον υπερπληθυσμό. Αντιθέτως ο μικρός χώρος συνδέεται με περιστατικά βίας, η αναλογία κρατουμένων - προσωπικού έχει μια θετική συσχέτιση, οι φυλακές με χαλαρή επιτήρηση έχουν μικρότερα ποσοστά βίας με εξαίρεση τις γυναικείες φυλακές. Στα ειδικά καταστήματα κράτησης νέων υπάρχουν όντως υψηλά ποσοστά βίας, όμως γενικότερα ούτε ο υπερπληθυσμός, ούτε το μέγεθος των φυλακών, ούτε η αναλογία προσωπικού κρατουμένων έχουν αποδειχθεί επαρκείς παράγοντες για να εξηγήσουν τη βία στις φυλακές. Κλείνοντας αναφέρθηκε στη στρατηγική της γενικής γραμματείας αντεγκληματικής πολιτικής για τα έτη 2024-2026 η οποία δεν εξειδικεύεται για την αντιμετώπιση περιστατικών εφηβεία στις φυλακές, για παράδειγμα αναφέρθηκε στα υποτυπώδη μέτρα ασφαλείας (συστήματα Jammer, Anti-drone κά).
Από την μεριά του ο κος Μαρκάκης διαχώρισε τους παράγοντες βίας σε δύο κατηγορίες τους δομικούς και τους ατομικούς. Αναλυτικότερα στους δομικούς εντάχθηκαν η αποστολή και η στρατηγική του οργανισμού, ο έλεγχος του σωφρονιστικού συστήματος, η υποστελέχωση, οι κτιριακές εγκαταστάσεις, η συστημική διαφθορά, η ποινική επιλεκτικότητα, η δίκαιη δίκη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ στους ατομικούς η εκπαίδευση του προσωπικού, η έλλειψη του προσωπικού, οι νεοεισερχόμενοι κρατούμενοι τους οποίους διαχώρισε σε υπόδικους και σε πρώτη φορά καταδικασθέντες, η υποκουλτούρα των κρατουμένων, το οργανωμένο έγκλημα και η μεμονωμένη διαφθορά.
Συμπερασματικά από τις εισηγήσεις προέκυψε η πεποίθηση ότι επιβάλλεται οι δημόσιες πολιτικές που σχετίζονται με το σωφρονιστικό σύστημα και ειδικότερα με τη βία στις φυλακές να εφαρμόσουν ένα ολιστικό σχέδιο λαμβάνοντας υπόψη όλους τους κινδύνους. Να υπάρξουν επαρκείς προσλήψεις προσωπικού, να αναβαθμιστούν οι κτιριακές εγκαταστάσεις και οι μηχανισμοί ελέγχου, να υπάρξει εναρμόνιση του σωφρονιστικού συστήματος με τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές και να εφαρμοστεί άμεση και στοχευμένη εκπαίδευση του προσωπικού.
Ακολούθησε εποικοδομητική συζήτηση με τους παρευρισκόμενους διάρκειας περίπου μία ώρας κατά την οποία οι εισηγητές απάντησαν στα ερωτήματα των συμμετεχόντων.